خوانده شده

توي اين دنياي لعنتي از هيچ كس و هيچ چيز به اندازه ي بچه ها نهراسيده ام. از قيافه هاي آفتاب سوخته شان با آن ابروهاي درهم و برهم و آن آب دماغ هاي هميشه آويزانشان. هيچ چيز در زندگي برايم كشنده تر از اين هيكل هاي نخراشيده ي بوگندوي عوضي نبوده و نيست وقتي با آن تکه سنگ هاي صيقل خورده ي توي دستشان انتظارم را مي كشند و آن قهقهه هاي كثيفشان وقتي سنگ ها را به تن خسته ام مي­كوبند. باز هم پيدايشان شد.  لوكوموتيوران! اين تكه را تند تر برو جان مادرت!

 سر شب چهارراه وليعصر قرار داشتم و مانده بودم توي ترافيك شديد. همانطور كه نااميد به حجم ماشين هاي گره خورده نگاه مي كردم صدايي شنيدم كه مي گفت: «موتور... موتور!» سريع كرايه ام را دادم و پياده شدم و رفتم به سمت موتوري. پسر جواني بود كه هدبند پت و پهني هم بسته بود. گفتم:«تا چهارراه چقدر مي بري؟!» راه زيادي نبود اما نمي شد پياده هم رفت. گفت:«يه پول سبز!.» گفتم: «زياده. يه قرمز!» گفت:« بشين.» نشستيم و راه كه افتاديم شروع كرد به فحش دادن. اول از همه گفت :«آدم با مرده زنا كند بهتر از مسافركشي با موتور است!» بعد هم ديگر شروع كرد به فحش دادن به هر كسي كه جلوي راهش سبز مي شد و لحظه اي سرعت او را مي گرفت يا كم مي كرد. به چاله ها و دست اندازهاي كوچك خيابان هم فحش  مادر مي داد. به راننده هايي كه فكر مي كرد رانندگي بلد نيستند فحش مي داد. فحش مادر. پدر. خواهر. مادربزرگ. عمو و هر فحشي كه آنقدر بد باشد كه نشود درباره اش چيزي گفت. به خودش هم فحش مي داد. به مقصد كه رسيديم گفت :« سرت رو درد اوردما!» چيزي نگفتم و پياده شدم. هزارتومان دادم دستش و همين كه خواست توي جيبش دنبال باقي پول بگردد گفتم:«نيازي نيست. فقط بهم يك قولي بده!» با تعجب گفت:«چه قولي؟!» گفتم:«يك جمله مي گويم تو هم تكرار كن!» گفت:«چه جمله اي؟!» گفتم:«بگو به جان مادرم ديگر به هيچ كس و هيچ چيزي فحش نخواهم داد!» خنديد و لحظه اي با تانّي نگاهم كرد. انگار همان لحظه ياد مادرش افتاده بود. گفتم:«نمي گي؟» گفت:«ناراحت شدي از دست ما؟!» خيلي جدي گفتم:«من در ازاي اين پانصد تومان اضافه اي كه به تو مي دهم همين يك جمله را از تو مي خواهم. اگر كم است زيادترش هم مي كنم» و همين كه دست كردم توي جيبم، پسر با لحني كه هيچ  نشاني از آن همه خشونت هاي قبلي تويش نبود و به لحن پسربچه اي مدرسه اي مي مانست كه ناظم مدرسه هنگام سنگ انداختن به شيشه ي كلاس ديده باشدش گفت:«قول مي دم ديگه فحش ندم.» و لحظه اي بعد، همان لحظه كه داشت گازش را مي گرفت كه  برود گفت:«مي ترسم جان مادرم را قسم بخورم. بدجوري عادت كرده ام. اما قول مي دهم ديگر فحش ندهم. قول مي دهم. قول...» و  وبا بغضي كه حس كردم توي صدايش شنيده ام گازش را گرفت و لاي ماشين ها گم شد.

سوالي كه خيلي اوقات هر نويسنده اي در هر سطحي ممكن است از خودش بپرسد و گاهي به يك چالش جدي براي نويسنده تبديل مي شود اين است كه «چرا مي نويسم؟!» خوب! در اين باره نمي شود به طور قطع نظر داد. انگيزه ها از نوشتن متفاوت است و در طول دوره هاي مختلف سني و رشد حرفه اي نيز تغييرمي كند. مثلن ممكن است كسي براي ديده شدن شروع به نوشتن كند. نه اثرش كه خودش. يعني مي نويسد تا بواسطه ي نوشتن جايگاهي اجتماعي براي خودش دست و پا كند. اين خودش مي تواند يك انگيزه ي جدي براي نوشتن باشد. در اين صورت نوشتن ابزاري است براي خودنمايي و خودنشان دادن زير لواي اين مفهوم پنهان: كه من هم براي خودم كسي هستم و اهل انديشه و قابل احترام. اما همين آدم وقتي در مسير رشد قرار مي گيرد و به آن موقعيت هاي مورد نظر دست پيدا مي كند كم كم  انگيزه هايش تغيير مي كند و نگاهش به نوشتن عوض مي شود . كسي ممكن است با انگيزه هاي ديني وارد نوشتن شود. بخواهد ديگران را با  نوشتن به سمت اعتقادات خودش بكشاند و كسي ممكن است براي اثبات اينكه بهتر از ديگران مي نويسد وارد گود شود. كسي براي مهم شدن و يا براي شهرت دست به نوشتن مي زند و كسي واقعن به مسئوليت­هاي اجتماعي معتقد است. كسي نسبت به استعدادهاي شناخته شده اش احساس دين مي كند و كسي براي رها شدن از رنجش هايي كه سرنوشت به او تحميل كرده و فكر مي كند اينطور نجات پيدا مي كند. اينها را گفتم كه بگويم در وجود هر كسي كه دست به نوشتن مي زند يك «خلاء»اي وجود دارد مثل يك چاه. عمق اين چاه در هر كسي متفاوت است. در كسي به اندازه ي يك چاله است و به سرعت مي شود پرش كرد. ديگري كمي عميق تر است و بعدي عميق تر وبعدي عميق تر و بعدي آنقدر عميق كه اگر سنگي تويش بيندازي هرگز صدايش را نخواهي شنيد. نويسندگان اصيل، آنهايي كه مي مانند و مي نويسند و هرگز خسته نمي شوند چاه­شان اين شكلي است.

دارم سعي مي كنم بعد از چند ماه تنفس در فضاي غمبار و هيجان­زده ي سياست برگردم به آرامش ادبيات. شروع كرده ام به سروسامان دادن چند طرح داستاني قديمي كه به حال خود رها شده اند.  پشت سر هم رمان مي خوانم. ورود به هر نوع خبرگزاري را قدغن كرده ام و اكتفا كرده ام به دو روزنامه ي ايران و اعتماد آن هم هفته اي دوبار. بحث سياسي هم نمي كنم. اگر چه پيشرفت فوق العاده اي نداشته ام اما همين قرار گرفتن در فضاي آرام و عميق داستاني خودش كمك بزرگي است براي فهم آثار برتري كه اين روزها مي خوانم. از روي «سياهه ي صد» اميرخاني شروع كرده ام به خواندن رمان هايي كه نخوانده ام. آثاري كه اگر چه خواندنشان كمي دير شده است اما حداقل اين مزيت را دارد كه در بيست و پنج-شش سالگي دارم اينها را مي خوانم. (آخر هم نفهميدم پنج يا شش!) يعني از يك پيري به درد بخوري براي فهم آثار برخوردارم. الان وقتي به آثاري كه سالها پيش خوانده ام فكر مي كنم مي بينم چيز زيادي ازشان يادم نيست و بعضي اوقات حتي مضمون آثار را به خاطر ندارم.

مرجان يك داستان واقعي به شدت تلخ تعريف كرد كه يكي از دوستانش برايش گفته بود. واقعه آنقدر تلخ بود كه هر دومان بي اختيار براي قهرمان قصه گريستيم. در يكي از روستاهاي محروم اتفاق مي افتد. از ديشب تا حالا، واقعه مثل زالو به روحم افتاده و ول كن نيست. دلم مي خواهد هر چه زودتر راهي براي نوشتنش پيدا كنم. آخر داستاني نيست كه بشود به سادگي تعريفش كرد. خودش بايد راه را نشان بدهد. به پختگي عميقي نياز دارد كه حس مي كنم خالي از آنم. اگر چه عزمم را براي نوشتنش جزم كرده ام...

و آخر همان دغدغه ي هميشه گي. و آن بي نظميِ در امور. اين اصلاح الگوي مصرف كه حضرت آقا فرموده اند به نظرم در اولين گام مربوط به وقت آدم هاست كه كمتر قدرش را مي دانيم. اصلاح الگوي مصرف زمان! . اين كه 24 ساعت مي گذرد و آدم نگاه مي كند مي بيند هيچ كار درست و حسابي در پرونده اش ندارد خيلي زيان بزرگي است.  همان والعصر! كه ان الانسان لفي خسر...